ถอยออกมามองภาพกว้าง…

เราจะเห็นกลไกเดียวกันนี้ทำงานในขอบเขตของภูมิรัฐศาสตร์ในระดับที่ใหญ่กว่ามาก

ลองย้อนกลับไปปี 2001 กันสักหน่อย

จอร์จ บุชต้องการรุกรานอิรัก แต่เขาไม่อาจแสดงออกอย่างเปิดเผยว่าต้องการรุกรานอิรักได้ เขาจึงต้องแต่งเหตุผลขึ้นมาเพื่อโยนความรับผิดชอบต่อการตัดสินใจของเขาไปไว้บนบ่าของซัดดัม ฮุสเซนอย่างเต็มที่ ด้วยเหตุนี้ เขาจึงสามารถเปลี่ยนจากผู้เริ่มลงมือเป็นผู้ตอบโต้ จากผู้รุกรานเป็นผู้นำที่กำลังกระทำการเพื่อ “ป้องกันตนเอง” ได้อย่าง “ชอบธรรม”

เขาจึงท่องคาถาซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่าซัดดัม ฮุสเซนเป็นผู้รุกรานที่ต้องการโจมตีสหรัฐอเมริกา เพื่อ “สร้างความชอบธรรม” ให้การรุกรานของตัวเอง ซึ่งเป็นต้นตอที่แท้จริงของความขัดแย้ง

ในทำนองเดียวกัน พ่อแม่มักบอกว่าเรา “เห็นแก่ตัว” เพราะไม่อยากแวะไปกินมื้อค่ำวันอาทิตย์ที่น่าเบื่อหรือชวนอึดอัดอีกครั้ง “ลูกเห็นแก่ตัว” พวกท่านจะบอก “เพราะลูกไม่สนใจความรู้สึกและความต้องการของคนอื่น แล้วคิดถึงแต่สิ่งที่ตัวเองต้องการ!”

แต่เห็นได้ชัดว่าพวกท่านเองก็ไม่ผ่านนิยาม “คุณธรรม” ของตัวเอง เพราะไม่สนใจความต้องการของเราที่ไม่อยากไปร่วมมื้อค่ำวันอาทิตย์ แล้วคิดถึงแต่สิ่งที่พวกท่านต้องการ พวกท่านอยากให้เราไปอยู่ที่นั่นอย่างเห็นแก่ตัว ทั้งที่ขัดกับความต้องการของเรา แต่กลับโกรธเราที่ไม่อยากไป เพราะนั่นขัดกับความต้องการของพวกท่าน

บ้าชัด ๆ!

ดังนั้น เราจึงเห็นได้ว่าการฉายภาพตนเองไปยังผู้อื่น เป็นกลไกสำหรับหลบเลี่ยงตัวเอง หรือสำหรับปฏิเสธความรู้เกี่ยวกับแรงจูงใจของตัวเองอย่างแข็งขัน

ถ้าเราโกรธภรรยา แต่กลับยั่วเธอให้โกรธแทนที่จะแสดงความโกรธของเราเองออกมา แล้วระบายความโกรธของเราโดยอ้างข้อเท็จจริงที่ว่าเธอกำลังโกรธ สิ่งเดียวที่เราทำก็คือวางกับดักอันซับซ้อน ซึ่งเปิดโอกาสให้เรา “ระบาย” ความรู้สึกด้วยการทำร้ายอีกฝ่าย โดยไม่เคยเรียนรู้สาเหตุของความรู้สึกเหล่านั้นเลย

แน่นอน เหตุผลที่เราไม่อยากเรียนรู้สาเหตุของการกระทำของเราก็คือ ลึก ๆ แล้วเรารู้ว่าการกระทำของเราไม่มีเหตุผลอันชอบธรรมรองรับ และเป็นไปได้อย่างยิ่งว่าจะเป็นการก้าวร้าวอย่างขี้ขลาด

ถ้าผมซื้อเครื่องเสียงจากผู้ชายคนหนึ่งที่ขายของอยู่ในรถตู้ ผมจะลังเลที่จะขอใบเสร็จ เพราะผมอยากหลีกเลี่ยงการรับรู้ว่ามันเป็นของที่ขโมยมา สิ่งที่ผมหลีกเลี่ยงไม่ใช่ใบเสร็จ แต่เป็นความรู้ที่ว่าผมกำลังได้ประโยชน์จากอาชญากรรม และด้วยเหตุนี้จึงกำลังเอื้อให้อาชญากรกระทำความผิดต่อไป