บทสรุป

ในหลายแง่ นี่คือผลงานที่ทะเยอทะยานที่สุดเท่าที่ผมเคยพยายามสร้างมา

ปรัชญาถูกอภิปรายในเชิงนามธรรมอยู่บ่อยครั้งเหลือเกิน ไม่ว่าจะในแง่ของอภิปรัชญา ญาณวิทยา หรือจริยศาสตร์ จนบางครั้งมันอาจดูเกี่ยวข้องกับชีวิตจริงพอ ๆ กับที่ฟิสิกส์ควอนตัมเกี่ยวข้องกับการตีลูกเบสบอล

ผมเชื่ออย่างแท้จริงว่าปรัชญาจะปลดปล่อยโลก หากเราน้อมยอมรับและปฏิบัติตามหลักแห่งความจริงด้วยความถ่อมตน

การเมืองจะไม่ปลดปล่อยเรา ศิลปะจะไม่ปลดปล่อยเรา ให้ตายสิ “วัฒนธรรม” ก็จะไม่ปลดปล่อยเรา วรรณกรรมจะไม่ปลดปล่อยเรา มีเพียงการตรวจสอบและความยึดมั่นต่อความจริงอย่างแน่วแน่เท่านั้นที่จะทำลายโซ่ตรวนของเราได้

ผมไม่ได้พยายามเสแสร้งว่าเราจะได้เสรีภาพมาโดยไม่ต้องจ่ายราคา การตระหนักอย่างแท้จริงว่าเราต้องจ่ายราคาเพื่อเป็นอิสระมากเพียงใดนั้น ทั้งทำให้ท้อแท้และให้กำลังใจ

มันให้กำลังใจ เพราะหากการดำเนินชีวิตตามความจริงต้องใช้ความพยายามที่แทบจะเหนือมนุษย์ เราก็สามารถทำใจสงบกับการที่โลกขาดเสรีภาพได้มากขึ้น

ยิ่งเกณฑ์สูงเท่าไร โอกาสของเราก็ยิ่งดีขึ้นเท่านั้น เพราะหากเสรีภาพได้มาง่ายแต่กลับไม่เคยมีใครบรรลุถึง มันก็มีแนวโน้มสูงมากว่าจะเป็นไปไม่ได้

เราไม่ได้จำเป็นต้องเป็นอิสระไปกว่าที่เราจำเป็นต้องกิน หายใจ หรือออกกำลังกาย

ปรัชญาไม่ได้สั่งให้เราประพฤติด้วยความซื่อตรง เช่นเดียวกับที่โภชนาการไม่ได้สั่งให้เรากินอาหารที่ดี

ปรัชญาเพียงเปิดเผยความจริงให้เราเห็น และเมื่อประกอบกับจิตวิทยา ก็อธิบายภาพรวมของผลที่น่าจะเกิดขึ้นจากการใช้ชีวิตอยู่กับคำโกหก แต่มันไม่ได้สั่งให้เราซื่อสัตย์

ปรัชญาคอยชี้แนะ ไม่ได้ข่มเหง

ดังนั้น คุณควรรู้สึกเป็นอิสระอย่างเต็มที่ที่จะทำตามหรือปฏิเสธคำแนะนำในหนังสือเล่มนี้

คุณจะโกหกหรือพูดความจริงก็ได้ คุณจะใช้ชีวิตอย่างซื่อตรง หรือทำให้คนอื่นหลงผิดตามใจชอบก็ได้ คุณจะไม่เชื่อว่ามโนธรรมของคุณมีอยู่จริง และหวังอย่างลม ๆ แล้ง ๆ ว่าการกระทำอันไม่ซื่อสัตย์ของคุณไม่ได้ถูกบันทึกไว้แม้แต่ในวิญญาณของคุณเองก็ได้

แต่ผมขอบอกคุณว่า มีเพียงคนบ้าเท่านั้นที่ลืมสิ่งที่ตนทำลงไป

การแสร้งทำเป็นว่าคุณพูดภาษาอังกฤษไม่ได้ ไม่ได้ทำให้คุณไม่เข้าใจภาษาอังกฤษ

การแสร้งทำเป็นว่าคุณพูดความจริง ไม่ได้ทำให้คุณจำคำโกหกของตัวเองไม่ได้

การแสร้งทำเป็นว่าคุณสมควรได้รับความรักทั้งที่ยังไม่ได้ทำอะไรให้คู่ควร ไม่ได้ทำให้คุณหยุดเกลียดตัวเอง

การแสร้งทำเป็นว่าคุณ “รัก” ผู้หญิงคนหนึ่งทั้งที่คุณเพียงต้องการมีเพศสัมพันธ์กับเธอ จะไม่ช่วยป้องกันปัญหาที่จะตามมา

การปฏิเสธงานวิจัยเรื่องอันตรายของการสูบบุหรี่ ไม่ได้ทำให้คุณมีภูมิคุ้มกันต่อมะเร็งปอด

ดังนั้น ผมขอให้คุณลองนำคำแนะนำในหนังสือเล่มนี้ไปใช้จริง ๆ มันไม่เกี่ยวอะไรกับการเชื่อฟังผม เชื่อฟังปรัชญา หรือเชื่อฟังจริยศาสตร์ เพราะคุณธรรมต้องอาศัยความคิดที่เป็นอิสระ ซึ่งการเชื่อฟังเพียงอย่างเดียวไม่มีวันสร้างขึ้นมาได้ เช่นเดียวกับที่ “การระบายสีตามตัวเลข” ไม่อาจสร้างงานศิลปะที่ริเริ่มขึ้นเองได้

เราควรซื่อสัตย์ กล้าหาญ มีเกียรติ และเข้มแข็ง เพราะการกระทำเหล่านั้น และการกระทำเหล่านั้นเท่านั้น ย่อมนำไปสู่ความเคารพตนเอง ความภาคภูมิใจที่มีเหตุผล และความสามารถที่จะรักอย่างแท้จริงและได้รับความรัก

ความเบิกบานที่อยู่ ณ หัวใจของคุณธรรมถูกบดบังด้วยคำเท็จที่อ้างความเคร่งศาสนาเกี่ยวกับสิ่งที่ดี

ความรื่นรมย์อันลึกซึ้งที่เกิดจากการใช้ชีวิตด้วยความซื่อตรงนั้นต้องสัมผัสด้วยตนเอง มันแทบไม่อาจบรรยายให้คนที่ยังไม่เคยรู้สึกถึงมันเข้าใจได้ แน่นอนว่าคุณธรรมที่แท้จริงนำความเบิกบานมาสู่ความสัมพันธ์ส่วนตัวใกล้ชิดของคุณ แต่มันยังแผ่สูงขึ้นไป ส่องสว่างโลก ประหนึ่งแสงอาทิตย์ที่กำลังขึ้นเหนือที่ราบอันมืดมิด ไกลเกินกว่ากำแพงแห่งประสบการณ์ของคุณมากนัก

เมื่อเราจุดเทียนของเรา เราก็จุดไฟให้ดวงอาทิตย์!

จงขีดไม้ขีดก้านนี้

เพื่อตัวคุณเอง เพื่ออนาคตของคุณ...

และเพื่อโลก